რატომ იყო მნიშვნელოვანი მსოფლიო ურბანული ფორუმის აზერბაიჯანში ჩატარება? – საერთაშორისო ურთიერთობების ანალიზის ცენტრის (AIR Center) წამყვანი მრჩეველი ნასიბა მირზაევა განმარტებას აკეთებს.
“თანამედროვე მსოფლიოში ურბანული განვითარების პრობლემა მჭიდროდ არის დაკავშირებული სახელმწიფო მმართველობასთან, სოციალურ თანასწორობასთან, ეკონომიკურ განვითარებასთან და უსაფრთხოების საკითხებთან. სწრაფმა ურბანიზაციამ, ინდუსტრიალიზაციამ, მიგრაციამ, გლობალიზაციამ და შეიარაღებულმა კონფლიქტებმა ქალაქების მართვა ერთ-ერთ ყველაზე რთულ პოლიტიკურ-ეკონომიკურ გამოწვევად აქცია.
ურბანული განვითარების პრობლემა განსაკუთრებით მწვავედ ვლინდება განვითარებად ქვეყნებსა და პოსტკონფლიქტურ სივრცეებში. ამ პრობლემის ძირითადი გამოვლინებებია არაგეგმური ურბანიზაცია, არაფორმალური დასახლებების გაფართოება, სატრანსპორტო და კომუნალური ინფრასტრუქტურის დეფიციტი, ეკოლოგიური დაძაბულობა და სოციალური სტრატიფიკაცია. მოსახლეობის სწრაფი ზრდისა და სოფლიდან ქალაქში მიგრაციის შედეგად, მრავალი ქალაქი დემოგრაფიული ზეწოლის წინაშე დგას, რომელიც არსებულ ინფრასტრუქტურულ შესაძლებლობებს მნიშვნელოვნად აღემატება. სოციალური სერვისებისადმი არათანაბარი ხელმისაწვდომობა, უმუშევრობა, სიღარიბე და საცხოვრებელი კრიზისი შესაძლოა მოსახლეობის სახელმწიფო ინსტიტუტებისადმი ნდობის შესუსტების მიზეზად იქცეს.
ომგამოვლილ საზოგადოებებში ურბანული განვითარების პრობლემა კიდევ უფრო კომპლექსურ ხასიათს იძენს. ომი ანადგურებს არა მხოლოდ ფიზიკურ ინფრასტრუქტურას, არამედ სოციალურ ურთიერთობებს, საკუთრების სისტემასა და მმართველობის ინსტიტუტებსაც. კონფლიქტის შემდგომ პერიოდში ქალაქების აღდგენა ჰუმანიტარული დახმარებისა და ეკონომიკური რეკონსტრუქციის პროცესების პარალელურად მიმდინარეობს. პოსტკონფლიქტურ გარემოში ურბანიზაცია ხშირად თან ახლავს არაფორმალური მშენებლობების ზრდას, იძულებით გადაადგილებული პირების ქალაქებში კონცენტრაციასა და მიწის დავების გამწვავებას. ასეთ ქვეყნებში ურბანული განვითარება მხოლოდ აღდგენის საკითხი არ არის – იგი მშვიდობის მშენებლობის პროცესის მნიშვნელოვან ნაწილსაც წარმოადგენს.
მსოფლიო ურბანული ფორუმი (WUF) 2001 წელს გაეროს მიერ დაარსდა, რათა შეესწავლა თანამედროვე მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე აქტუალური საკითხი – სწრაფი ურბანიზაცია და მისი გავლენა საზოგადოებებზე, ქალაქებზე, სახელმწიფოებზე, კლიმატის ცვლილებასა და პოლიტიკურ კურსებზე. ფორუმი, რომელსაც ორგანიზებას უწევს გაეროს ადამიანთა დასახლებების პროგრამა (UN-Habitat), წარმოადგენს მაღალი დონის, ღია და ინკლუზიურ პლატფორმას, რომელიც მდგრადი ურბანული განვითარების პრობლემების განხილვასა და გადაჭრას ეძღვნება.
გაეროს ადამიანთა დასახლებების პროგრამის (UN-Habitat) აღმასრულებელი საბჭოს მესამე სესიაზე, რომელიც კენიაში გაიმართა, ოფიციალურად გამოცხადდა, რომ მსოფლიო ურბანული ფორუმის მე-13 სესია (WUF13) 2026 წელს ქალაქ ბაქოში ჩატარდებოდა. მიმდინარე წლის 18-22 მაისს ბაქომ აღნიშნულ ფორუმს უმასპინძლა. 176 ქვეყნიდან 57 ათასზე მეტი მონაწილის გაერთიანებით, ეს ფორუმი ისტორიაში შევიდა, როგორც დღემდე ჩატარებული ყველაზე მასშტაბური სესია.
თანამედროვე მიდგომები განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ ქალაქები იყოს მდგრადი არა მხოლოდ ფიზიკური, არამედ ეკოლოგიური და ციფრული თვალსაზრისითაც. აზერბაიჯანის პოსტსაომარ რეგიონებზე ჩატარებული კვლევები აჩვენებს, რომ „ჭკვიანი ქალაქებისა“ და „მწვანე ენერგიის“ პროექტები შეიძლება ემსახურებოდეს როგორც ეკონომიკურ რეინტეგრაციას, ისე რეგიონის სოციალურ სტაბილურობას. თუმცა, ამ პროექტების წარმატება დამოკიდებულია არა მხოლოდ ტექნოლოგიურ ინოვაციებზე, არამედ ინკლუზიურ მმართველობასა და ადგილობრივი მოსახლეობის პროცესებში აქტიურ ჩართულობაზეც.
ამ მიზეზით ურბანული განვითარების პრობლემის განხილვას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება. ურბანიზაცია XXI საუკუნის ერთ-ერთი მთავარი გლობალური პროცესია და მომდევნო ათწლეულებში მსოფლიოს მოსახლეობის უმეტესი ნაწილი ქალაქებში იცხოვრებს. ურბანული განვითარება პირდაპირ კავშირშია პოლიტიკურ სტაბილურობასთან. ქალაქების დაგეგმვისა და მართვის ფორმა მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს მოქალაქეთა და სახელმწიფოს ურთიერთობაზე. პოსტკონფლიქტურ სივრცეებში კი ურბანული განვითარება მშვიდობისა და შერიგების ინსტიტუციურ საფუძვლად მიიჩნევა.
შედეგად, ურბანული განვითარების პრობლემა თანამედროვე საერთაშორისო ურთიერთობებისა და შიდა პოლიტიკის ერთ-ერთ ცენტრალურ საკითხად გვევლინება. ეს საკითხი მხოლოდ ფიზიკური სივრცის ორგანიზებას არ ეხება – იგი აერთიანებს ძალაუფლების, სოციალური სამართლიანობის, ეკონომიკური განვითარების და კოლექტიური მეხსიერების საკითხებს”,- განაცხადა მირზაევამ.