ჩელენჯერის კატასტროფა — პირდაპირ ეთერში აფეთქებული კოსმოსური მისია
1986 წლის 28 იანვრის დილას ფლორიდაში, კოსმოდრომზე უჩვეულო მოლოდინი იგრძნობოდა. ეს არ იყო უბრალოდ კიდევ ერთი კოსმოსური მისია. ამჯერად ბორტზე იმყოფებოდა ადამიანი, რომელსაც მილიონობით ბავშვი ეკრანებიდან იცნობდა — კრისტა მაკოლიფი — მასწავლებელი, რომელსაც მილიონობით ბავშვისთვის კოსმოსიდან ორი გაკვეთილი უნდა ჩაეტარებინა.
კოსმოსური შატლი — ჩელენჯერი — მზად იყო აფრენისთვის. ამერიკის მასშტაბით სკოლებში ტელევიზორები ჩართული იყო. ბავშვები ელოდნენ მომენტს, როცა მათთვის ნაცნობი მასწავლებელი კოსმოსში გაფრინდებოდა. ეს უნდა ყოფილიყო შთამაგონებელი ისტორია — მეცნიერებისა და მომავლის ზეიმი.
აფრენა წარმატებით დაიწყო.
რაკეტა ნელ-ნელა მოწყდა მიწას და ცაში აიჭრა. ყველაფერი ჩვეულებრივად ჩანდა. ეკრანებზე კომენტატორები მშვიდად საუბრობდნენ, მაყურებელი კი, აღფრთოვანებით ადევნებდა თვალს.
გავიდა ერთი წუთი.
შემდეგ — კიდევ რამდენიმე წამი.
ზუსტად 73-ე წამზე ყველაფერი შეიცვალა.
ცაში, სადაც რამდენიმე წამით ადრე თეთრი კვამლის სწორი ნაკადი ჩანდა, მოულოდნელად აფეთქება მოხდა. შატლი ნაწილებად დაიშალა და ცაზე უცნაური, ჩახლართული კვამლის ფორმა გაჩნდა. რამდენიმე წამით ვერავინ მიხვდა, რა მოხდა — კომენტატორებიც კი დუმდნენ.
მილიონობით ადამიანმა ეს პირდაპირ ეთერში ნახა.
ეს ტრაგედია ისტორიაში შევიდა, როგორც ჩელენჯერის კატასტროფა. შატლზე მყოფი ეკიპაჟის შვიდივე წევრი დაიღუპა.
მოგვიანებით გამოძიებამ დაადგინა, რომ მიზეზი, ერთი შეხედვით, პატარა ტექნიკური დეტალი იყო — ე.წ. O-ring-ის ტიპის რეზინის ბეჭედი, რომელიც დაბალ ტემპერატურაზე სათანადოდ ვერ მუშაობდა. იმ დილას კი ამინდი უჩვეულოდ ცივი იყო.
საფრთხის შესახებ ინჟინრები წინასწარ საუბრობდნენ და წინა ღამით NASA-ს გაფრენის გადადებას სთხოვდნენ, რადგან იცოდნენ, რომ სიცივეში რეზინი ელასტიურობას კარგავდა და საწვავის გაჟონვას ვერ შეაჩერებდა. თუმცა, ბიუროკრატიული წნეხისა და გრაფიკზე მორგების სურვილით, გაფრთხილება უგულებელყვეს.
ჩელენჯერის აფეთქებამ არა მხოლოდ შვიდი ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა, არამედ შეარყია საზოგადოების ნდობა ტექნოლოგიისა და კოსმოსური პროგრამის მიმართ. რამდენიმე წუთში ის, რაც უნდა ყოფილიყო წარმატების სიმბოლო, ტრაგედიად გადაიქცა, რომელსაც მთელი მსოფლიო უყურებდა.
იმ დილას ყველაზე მძიმედ, ალბათ, ის სიჩუმე დაამახსოვრდათ, რომელიც აფეთქების შემდეგ ჩამოვარდა — რამდენიმე წამი, როცა არავინ ლაპარაკობდა, რადგან ვერავინ ხვდებოდა, როგორ შეიძლებოდა ყველაფერი ასე სწრაფად შეცვლილიყო.
ჩელენჯერის ისტორია გვახსენებს, რომ ზოგჯერ კატასტროფას არ სჭირდება დიდი შეცდომა — საკმარისია ერთი უგულებელყოფილი გაფრთხილება, ერთი გადადებული გადაწყვეტილება, ერთი დეტალი, რომელიც დროულად არ იქნა გათვალისწინებული.