ზღვის პროდუქტებში დამალული შხამი — მინამატას ეკოლოგიური ტრაგედია
XX საუკუნის შუა წლებში იაპონიის პატარა სანაპირო ქალაქი მინამატა თანამედროვე ინდუსტრიული ეპოქის ერთ-ერთ ყველაზე მძიმე ეკოლოგიური ტრაგედიის ადგილად იქცა. ისტორია, რომელიც თავდაპირველად უცნაური ნევროლოგიური სიმპტომებით დაიწყო, საბოლოოდ, მასშტაბურ კორპორაციულ და სახელმწიფო სკანდალად გადაიქცა.
ყველაფერი 1950-იან წლებში გახდა შესამჩნევი, როდესაც ადგილობრივ მოსახლეობაში უცნაური დაავადება გავრცელდა. ადამიანები უჩიოდნენ კიდურების დაბუჟებას, კოორდინაციის დაკარგვას, მხედველობის შევიწროებას და მძიმე შემთხვევაში — კრუნჩხვებსა და პარალიზებას. განსაკუთრებით შოკისმომგვრელი იყო ბავშვების მდგომარეობა: ზოგი მათგანი მძიმე ნევროლოგიური დაზიანებებით იბადებოდა.
მალე გაირკვა, რომ დაავადება დაკავშირებული იყო ზღვის პროდუქტებთან — ქალაქის მოსახლეობის ძირითად საკვებთან. თუმცა, მიზეზის დადგენას დრო დასჭირდა. საბოლოოდ, დადასტურდა, რომ წყალი დაბინძურებული იყო მეთილვერცხლისწყლით — ძლიერი ნეიროტოქსინით, რომელიც ცოცხალ ორგანიზმებში გროვდება.
დაბინძურების წყაროდ დასახელდა ქიმიური კომპანია Chisso Corporation, რომლის ქარხანა წლების განმავლობაში უშვებდა ვერცხლისწყლით დაბინძურებულ სამრეწველო ნარჩენებს მინამატას ყურეში. ტოქსინი დაგროვდა თევზებსა და ზღვის სხვა ორგანიზმებში, შემდეგ კი — ადამიანებში, რომლებიც მათ რეგულარულად მოიხმარდნენ.
ოფიციალური სამედიცინო დოკუმენტაციით, „მინამატას დაავადება“ 1956 წელს დაფიქსირდა. მიუხედავად ამისა, პასუხისმგებლობის საკითხი სწრაფად არ გადაწყვეტილა. დოკუმენტურად დადასტურებულია, რომ კომპანია და გარკვეული სახელმწიფო სტრუქტურები წლების განმავლობაში აჭიანურებდნენ სრულ აღიარებას და კომპენსაციის პროცესს.
1960-იან და 1970-იან წლებში დაზარალებულებმა დაიწყეს ხანგრძლივი სასამართლო ბრძოლა. იაპონიის სასამართლოებმა საბოლოოდ დაადგინეს, რომ კომპანია პასუხისმგებელი იყო დაბინძურებაზე და ვალდებული გახდა, დაზარალებულებისთვის კომპენსაცია გადაეხადა. ეს საქმე იქცა ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან პრეცედენტად გარემოსდაცვით სამართალში.
მინამატას ტრაგედიის მასშტაბი მძიმე იყო: ოფიციალურად ათასობით ადამიანი იქნა აღიარებული დაავადებულად, ხოლო ბევრად მეტს აღენიშნებოდა მოწამვლის სიმპტომები. განსაკუთრებული ფორმა — თანდაყოლილი „მინამატას დაავადება“ — შეეხო ბავშვებს, რომლებიც უკვე მოწამლული დედების საშვილოსნოში განვითარდნენ.
დღეს მინამატას შემთხვევა მსოფლიო სამედიცინო და ეკოლოგიურ ლიტერატურაში კლასიკურ მაგალითად ითვლება იმისა, თუ როგორ შეიძლება ინდუსტრიულმა დაბინძურებამ მთელი საზოგადოება დააზარალოს. ის საფუძვლად დაედო გარემოსდაცვითი რეგულაციების გამკაცრებას იაპონიაში და ქვეყნის გარეთ.