რა დაემართა არალის ზღვას — როცა პროგრესი კატასტროფად იქცევა…
მიუხედავად იმისა, რომ XX საუკუნე ტექნოლოგიური ნახტომის ხანად მოიაზრება, ზოგიერთი მიღწევა ტრაგედიადაც გადაიქცა. ასეთ შემთხვევად ითვლება არალის ზღვის კატასტროფა — ეკოლოგიური კრიზისი, რომელიც ადამიანის მიერ გამოწვეული ერთ-ერთი ყველაზე დიდი გარემოსდაცვითი კატასტროფაა თანამედროვე ისტორიაში.
ერთ დროს არალის ზღვა მსოფლიოს მეოთხე ყველაზე დიდი შიდა წყალსატევი იყო. მისი ფართობი 68 000 კვადრატულ კილომეტრამდე აღწევდა. ყველაფერი შეიცვალა 1960-იან წლებში, როდესაც საბჭოთა კავშირმა ცენტრალური აზიის უკაცრიელ რეგიონებში მასშტაბური სარწყავი პროექტები დაიწყო. ამ პროექტებისთვის გადაიტანეს ორი მთავარი მდინარის — ამუდარიისა და სირდარიის — წყლის დიდი ნაწილი, რომლებიც არალის ზღვის მთავარი წყაროები გახლდათ. შედეგად, ზღვამ სწრაფად დაიწყო შემცირება.
რამდენიმე ათწლეულში წყლის დონე კატასტროფულად დაეცა. ზღვა, ფაქტობრივად, დაიშალა ცალკეულ მცირე ტბებად და დაკარგა წყლის უდიდესი ნაწილი. XXI საუკუნის დასაწყისისთვის მისი მოცულობა თავდაპირველის მცირე ნაწილიღა იყო.
ეკოლოგიური შედეგები მძიმე აღმოჩნდა. ზღვის ფსკერზე დაგროვილი მარილი და ქიმიური ნივთიერებები ქარით ასობით კილომეტრზე ვრცელდებოდა. ეს ტოქსიკური მტვერი აზიანებდა სასოფლო-სამეურნეო მიწებს, წყალსა და ადამიანების ჯანმრთელობას. რეგიონში დაფიქსირდა რესპირატორული დაავადებების, კიბოს ზოგიერთი ფორმისა და ბავშვთა სიკვდილიანობის ზრდა.
ეკონომიკური დარტყმაც დამანგრეველი იყო. ადრე აყვავებული თევზჭერის ინდუსტრია, პრაქტიკულად, გაქრა. ქალაქები და პორტები, რომლებიც ზღვის სანაპიროზე მდებარეობდა, დღეს უდაბნოს შუაგულში აღმოჩნდა. ათასობით ადამიანმა დაკარგა სამუშაო და საცხოვრებელი პირობები მნიშვნელოვნად გაუარესდა.
ტრაგედიის ერთ-ერთი ყველაზე ბნელი მხარე ის იყო, რომ პროექტების განხორციელების დროს გარემოსდაცვითი რისკები ან არ გაითვალისწინეს, ან სათანადოდ არ შეაფასეს. შედეგად, მილიონობით ადამიანი აღმოჩნდა ეკოლოგიური ექსპერიმენტის უნებლიე მონაწილე — პროცესის, რომლის შედეგებიც ათწლეულების შემდეგაც იგრძნობა.
დღეს არალის ზღვის ნაწილი ნაწილობრივ აღდგა (განსაკუთრებით, ჩრდილოეთის ნაწილი, ყაზახეთის მხარეს), თუმცა მთლიანად ზღვის დაბრუნება, პრაქტიკულად, შეუძლებლად ითვლება.