კაცი, რომელსაც თავის ქალა რკინამ გაუხვრიტა და ცოცხალი გადარჩა — ფინეას გეიჯის დაუჯერებელი ისტორია
1848 წლის 13 სექტემბრის მზიანი დილა ვერმონტის შტატში, პატარა ქალაქ ქავენდიშთან, რკინიგზის მშენებლობაზე ჩვეული რიტმით დაიწყო.
ახალგაზრდა, 25 წლის ბრიგადირი ფინეას გეიჯი, რომელიც აფეთქებით სამუშაოებს ხელმძღვანელობდა, კოლეგებში დიდი ავტორიტეტით სარგებლობდა. იგი ხასიათდებოდა, როგორც საოცრად გაწონასწორებული, ჭკვიანი, პასუხისმგებლობიანი და საქმეში უბადლო სიზუსტის მქონე ადამიანი.
იმ დღეს მის მოვალეობას კლდოვან მასივში გაბურღულ ღრმა ხვრელებში დენთის მოთავსება, ქვიშით დაფარვა და სპეციალური რკინის სატკეპნი ღეროთი მისი უსაფრთხოდ დატკეპნა წარმოადგენდა, რათა მომზადებულიყო ნიადაგი მორიგი კონტროლირებადი აფეთქებისთვის.
სატკეპნი იარაღი, რომელსაც ის იყენებდა, სპეციალურად მისი შეკვეთით დამზადებული მძიმე, ცილინდრული ფორმის რკინის ღერო იყო — სიგრძით 1.1 მეტრი, დიამეტრით — 3.2 სანტიმეტრი და წონით კი, 6 კილოგრამზე მეტი, რომელსაც ერთი ბოლო წვეტიანი, შუბისებრი ფორმის ჰქონდა.სამუშაოს შესრულებისას, დაახლოებით, შუადღის 4:30 საათზე გეიჯის ყურადღება წამიერად გაფანტა მის ზურგს უკან მომუშავე ადამიანების ხმამ, რის გამოც მან ვერ შეამჩნია, რომ ხვრელში დამცავი ქვიშა ჯერ კიდევ არ იყო ჩაყრილი.
როდესაც ლითონის მძიმე ღერო პირდაპირ შიშველ დენთს დაჰკრა, რკინის კლდესთან შეჯახებამ ნაპერწკალი გააჩინა, რამაც მომენტალური და მძლავრი აფეთქება გამოიწვია. დენთის აფეთქების ძალამ სატკეპნი ღერო ნამდვილი ჭურვივით გატყორცნა.
ლითონის მასიური კონსტრუქცია გეიჯს მარცხენა ლოყის მიდამოში შეერჭო, გაიარა ზედა ყბა, გაგლიჯა მარცხენა თვალის უკანა სივრცე, დააზიანა შუბლის წინა ნაწილი და თავის ქალის თხემის ძვლიდან, დიდი სიჩქარით, გარეთ გამოვარდა. ღერო შემთხვევის ადგილიდან ოცდაათიოდე მეტრის მოშორებით დაეცა, რომელიც სისხლითა და ტვინის ქსოვილის ნარჩენებით იყო დაფარული.
ყველა დარწმუნებული იყო, რომ ბრიგადირი მომენტალურად, ადგილზევე გარდაიცვალა, თუმცა რეალობა ყოველგვარ სამედიცინო ლოგიკას სცდებოდა. აფეთქებიდან სულ რამდენიმე წუთში გეიჯი გონს მოეგო, წამოდგა, რამდენიმე ნაბიჯი დამოუკიდებლად გადადგა და გარშემომყოფებთან სრულიად ადეკვატური საუბარი დაიწყო.
მეტიც, მან უარი თქვა საკაცეზე, თავად ავიდა ეტლში და ქალაქის სასტუმრომდე, სადაც ექიმს უნდა დალოდებოდა, თითქმის ერთი მილი მჯდომარე მდგომარეობაში იმგზავრა. ადგილობრივი ექიმი ჯონ ჰარლოუ, რომელიც გამოძახებაზე მივიდა, მოგვიანებით თავის ჩანაწერებში აღნიშნავდა, რომ თავიდან თვალებს არ უჯერებდა.
პაციენტი გონზე იყო, სისხლის ძლიერი დენის მიუხედავად, თავად ჰყვებოდა მომხდარის დეტალებს, ხოლო მისი თავის ქალის ღია ჭრილობიდან ტვინის პულსაცია შეუიარაღებელი თვალითაც კი ჩანდა.
მომდევნო კვირები ფინეას გეიჯისთვის სიცოცხლის გადასარჩენად გამართულ მძიმე ბრძოლად იქცა. იმდროინდელი მედიცინის დაბალი დონისა და ანტისეპტიკის არარსებობის პირობებში, ჭრილობაში მალევე განვითარდა უმძიმესი სოკოვანი და ბაქტერიული ინფექცია. ამის გამო, პაციენტი ნახევრად კომატოზურ მდგომარეობაში ჩავარდა. მიუხედავად ამისა, ექიმ ჰარლოუს თავდაუზოგავი შრომის, ჭრილობის მუდმივი დრენირებისა და თავად გეიჯის უძლიერესი ფიზიკური ორგანიზმის წყალობით, კრიზისმა გადაიარა.
რამდენიმე თვეში ჭრილობები მთლიანად შეხორცდა, ფინეასმა დაიბრუნა ფიზიკური ძალა, გადაადგილების უნარი და მარცხენა თვალში მხედველობის დაკარგვის გარდა, მისი სენსორული თუ მოტორული ფუნქციები პრაქტიკულად უცვლელი დარჩა. თუმცა, ყველაზე დრამატული და მეცნიერულად გარდამტეხი ფაზა სწორედ ფიზიკური გამოჯანმრთელების შემდეგ დაიწყო, რაც მის პიროვნულ ტრანსფორმაციაში გამოიხატა.
გეიჯის მეგობრები, ოჯახის წევრები და ნაცნობები ერთხმად აღნიშნავდნენ, რომ ძველი, თავაზიანი და გაწონასწორებული ფინეასი გაქრა და მის სხეულში სრულიად უცხო ადამიანი დასახლდა. ის გახდა უკიდურესად იმპულსური, უხეში, უცენზურო სიტყვების მოყვარული, კაპრიზული და სხვების მიმართ უპატივცემულობას გამოხატავდა. მას აღარ შეეძლო გრძელვადიანი გეგმების დასახვა და მათი ბოლომდე მიყვანა, რის გამოც, სარკინიგზო კომპანიამ ძველ თანამდებობაზე მისი აღდგენა შეუძლებლად მიიჩნია.
ფინეას გეიჯის შემთხვევა იქცა ნამდვილ წყალგამყოფად ნეირომეცნიერებისა და ფსიქოლოგიის ისტორიაში. მეცხრამეტე საუკუნის შუა წლებში დომინირებდა აზრი, რომ ადამიანის გონება, სული და პიროვნება რაიმე კონკრეტულ ორგანულ მატერიაზე არ იყო „მიბმული“. გეიჯის ფენომენმა მეცნიერებს თვალნათლივ დაანახა, რომ ტვინის სპეციფიკური უბნის, კერძოდ, შუბლის წინა წილის ლოკალიზებულმა დაზიანებამ, ფიზიკური ფუნქციების შენარჩუნების ფონზე, მთლიანად შეცვალა ადამიანის ხასიათი, სოციალური ადაპტაციის უნარი და მორალური კომპასი.
ამ ფაქტმა საფუძველი ჩაუყარა თეორიას ტვინის ფუნქციათა ლოკალიზაციის შესახებ, რაც ამტკიცებს, რომ ჩვენი პიროვნება, ემოციების კონტროლი და გადაწყვეტილებების მიღების მექანიზმი პირდაპირ კავშირშია ბიოლოგიურ სტრუქტურებთან. სიცოცხლის ბოლო წლებში გეიჯმა მრავალი პროფესია გამოიცვალა, მუშაობდა მეეტლედ ჩილეში, მოგვიანებით კი, სან-ფრანცისკოში გადასახლდა.
იქ 1860 წელს, ავარიიდან 12 წლის შემდეგ, ეპილეფსიური შეტევების შედეგად გარდაიცვალა.
მისი გარდაცვალებიდან რამდენიმე წლის შემდეგ, ექიმ ჰარლოუს თხოვნით, ოჯახმა მოახდინა ექსჰუმაცია და ფინეასის თავის ქალა, იმ ავბედით რკინის ღეროსთან ერთად, ჰარვარდის უნივერსიტეტის სამედიცინო მუზეუმს გადასცა.
ეს უნიკალური ექსპონატები დღემდე იქ ინახება, როგორც კაცობრიობის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე დაუჯერებელი გადარჩენის და იმ უდიდესი სამედიცინო აღმოჩენის სიმბოლო, რომელმაც სამუდამოდ შეცვალა ჩვენი წარმოდგენა ადამიანის გონებასა და ტვინზე.